Ảo giác về sự bình yên
Hài lòng hay lười biếng
Bao nhiêu lần bạn tự hỏi bản thân mình như vậy chưa?
Bạn muốn phát triển nhưng luôn bị nỗi sợ che lấp
Vậy bạn có thực sự muốn không hay đó chỉ là cảm giác FOMO theo đám đông, cảm giác sợ bị bỏ lại giữa xã hội khắc nghiệt này.
Trong tâm lý học hiện đại, chúng ta thường nhầm lẫn giữa "Sự bình yên nội tại" và "Sự trì trệ tâm lý". Thuyết Hedonic Adaptation (Thích nghi khoái lạc) đã công bố vào năm 1971 giải thích rằng con người có xu hướng quay trở lại mức độ hạnh phúc ổn định bất kể những thay đổi tích cực hay tiêu cực. Khi chúng ta liên tục tự nhủ rằng "mọi thứ đều ổn" hoặc "tôi chấp nhận bản thân mình", chúng ta thực chất đang tắt đi hệ thống cảnh báo sinh học về sự thiếu hụt.
Từ nghiên cứu này ta có thể đi sâu vào khái niệm của thuyết hơn. Cụ thể sẽ có 2 phần
Cơ chế Sinh học: Sự bảo vệ của não bộ
Thích nghi khoái lạc không phải là một lỗi, mà là một tính năng của quá trình tiến hóa. Nếu chúng ta duy trì trạng thái hưng phấn vĩnh viễn sau một bữa ăn ngon hoặc một chiến thắng, chúng ta sẽ mất đi động lực để tìm kiếm nguồn lực tiếp theo. Lấy ví dụ như bạn đạt được thành tích trong một task quan trọng mà sếp giao. Sếp rất tự hào về bạn, rồi còn cả công khai khen ngợi bạn trước toàn thể công ty, bạn hào hứng, bạn nở cả mũi với crush chung team. Lúc này, não bộ sử dụng các chất dẫn truyền thần kinh như Dopamine để thúc đẩy hành động, hành động này có thể là một năng lượng mang tính chất tạo động lực cao để bạn có thể nhìn mọi thứ theo hướng tích cực để xử lý. Nhưng, bản chất của dopamin sẽ nhanh chóng điều chỉnh các thụ thể để ngăn chặn sự quá tải, đưa bạn về trạng thái "bình thường mới".
Cạm bẫy Tâm lý chính là Lời nguyền của sự quen thuộc
Đây chính là nơi "Toxic Positivity" bắt rễ. Vẫn sẽ là mượn câu chuyện phía trên để đào sâu thêm cho nhận định này. Giả sử, khi bạn đã thực hiện được chiếc task một cách perfect, bạn hưởng sự công nhận từ sếp và thành tựu do mình tạo ra. Thế nhưng, rõ ràng là cuộc đời bạn nó đâu có phải chỉ gói gọn trong một khoảnh khắc huy hoàng ấy. Thực tế suốt một vòng đời của một con người, mà người đó mong cầu sự vận động về trí óc lẫn thể chất, chắc chắn họ sẽ lại nghĩ tới những mục tiêu, dự định mới. Cụ thể trong ví dụ nêu trên là một cái task WOW hơn. Bạn có thử tưởng tượng sẽ như thế nào nếu mỗi dự án sau đó bạn không đạt được đủ yêu cầu của sếp đề ra, nhưng vẫn mãi ảo tưởng kỳ vọng rằng bản thân mình đã làm tốt ở cái lần WOW trước rồi. Mình đã có được điểm neo giá trị trong sự nghiệp của mình rồi, và hiện tại mình không cần phải tiếp tục nỗ lực nữa. Nếu bạn đang mang suy nghĩ đó thì bạn chắc chắn đã lạc vào chiếc bẫy quen thuộc. Khi chúng ta thích nghi với sự bình thường,sự hiển nhiên chúng ta bắt đầu coi sự thiếu hụt thử thách chính là "sự bình yên". Chúng ta nhầm lẫn việc không còn cảm thấy đau khổ với việc đang thực sự hạnh phúc. Dễ hiểu hơn là kiểu chúng ta sẽ xem thời khắc huy hoàng đó là tất cả những gì ta có trong suốt một vòng đời vậy. Thế nên thuyết lý giải rằng, một tâm trí mong muốn tiến hóa là
"Chúng ta không bao giờ thực sự hài lòng; chúng ta chỉ đơn giản là quen với những gì mình đang có." Kiểu như, bạn đang ở trong một vòng an toàn rồi, bạn thích nghi quen thuộc với nó rồi. Dù cho ở khoảnh khắc đó bạn có lóe lên vài ý tưởng ngoài vòng an toàn cũ thì bạn cũng sẽ bị cái sự quen thuộc đó níu chặt bạn lại với hiện tại.
Nói đến đây, bạn có thử chậm lại và suy nghĩ xem mình đã làm được gì cho chính bản thân chưa , hoặc là bạn đã gặp tình huống này chưa. Trước khi nghe tiếp những gì mình sắp nói, hãy thử comment bên dưới phần bình luận để mình nghe suy nghĩ của bạn nhé.
Sự lạc quan độc hại hoạt động như một cơ chế phòng vệ Cognitive Dissonance (Bất hòa nhận thức). Để tránh nỗi đau khi nhận ra mình đang dậm chân tại chỗ, não bộ chọn cách bóp méo thực tế để phù hợp với sự lười biếng hiện tại.
Bây giờ dễ hình dung thế này nhé: cuộc sống của bạn có một vài vấn đề gì đó về tâm lý. Ví dụ như là về sự thiếu hụt tình cảm thời thơ ấu, sự cảm thấy lạc loài trong đám đông, hay là một sự đổ vỡ nào đó trong tình yêu, tình bạn. Nhưng thay vì mạnh mẽ nhìn vào nó, tìm cách hiểu và giải quyết nó để tự tin bước tiếp thì bạn lại chọn cách tạo một vỏ bọc lạc quan nhằm đánh lừa thực tại. Nói sao nhỉ, không hẳn điều đó là không tốt, có thể bạn đang vực dậy sự tích cực trong tâm trí để nó chiến đấu giúp bạn đánh gục bản ngã tiêu cực. Nhưng tôi hỏi bạn thế này, bạn có hạnh phúc một cách tự nhiên không? Liệu bạn có tự hỏi rằng cảm xúc của bản thân bạn có thực sự là real không hay nó chỉ là hàng fake.
Một trích dẫn cho rằng: "Sự hài lòng là cái chết của tham vọng. Và tham vọng, ở dạng thuần khiết nhất, chính là ý chí sinh tồn của linh hồn con người."
Thật vậy, nếu như ở một khoảnh khắc sinh tử, bạn không mang một niềm tham vọng được sống mà mặc kệ số phận định đoạt thì liệu rằng bạn có còn tồn tại đến bây giờ. Thế nên ta sẽ tạm kết luận rằng, việc một con người mong muốn được sống chính là một dạng nỗ lực đáng được trân quý.
Khoa học về sự Ma sát
Nghiên cứu về Post-Traumatic Growth (Sự tăng trưởng sau sang chấn) chỉ ra rằng những bước nhảy vọt lớn nhất trong nhận thức con người thường xảy ra sau những giai đoạn căng thẳng cực độ. Định luật Yerkes-Dodson cũng khẳng định rằng hiệu suất tối ưu đòi hỏi một mức độ áp lực (arousal) nhất định. Lại thêm một ví dụ để giải thích nữa nhé. Giả sử như bạn đang có cuộc sống cực kỳ êm đêm, mọi thứ diễn ra dễ dàng, chả có bất cứ một biến động nào cả, điều này có thể sẽ khiến bạn cảm nhận rõ rệt được sự nhàm chán, tẻ nhạt. Tôi có nghe một người bạn từng nói với tôi rằng: “Sao tự nhiên tao thấy cuộc đời tao từ nhỏ tới lớn nó màu hồng quá, tao thấy mọi thứ nó tới với tao dễ dàng quá, không biết sau này có biến cố gì xảy ra không nữa. Hay là không biết nếu như có biến cố thì tao sẽ giải quyết như thế nào?”. Vậy thì nghiên cứu tăng trưởng nhận thức sau sang chấn có vẻ là khá hợp lý nhỉ. Người ta thường nói thời thế tạo anh hùng là vậy, bạn có cuộc đời bình ổn, nhưng khi có khó khăn ập tới, nếu chứa đựng bản năng sinh tồn thuần khiết, bạn chắc chắn sẽ tự động kích hoạt cơ chế chiến đấu để bảo toàn cơ thể và tâm trí bạn thôi.
Tại sao chúng ta lại sợ sự không hài lòng?
Sự không hài lòng thường bị nhầm lẫn với sự thất bại. Thực tế, nó là một "la bàn nội tâm" chỉ ra khoảng cách giữa thực tại và tiềm năng. Chúng ta sợ nó vì nó phá vỡ sự tĩnh lặng giả tạo của hiện tại, buộc chúng ta phải đối diện với những gì chưa hoàn thiện. Nó không phải là kẻ thù, mà là tiếng chuông báo thức của linh hồn.
Chúng ta sống trong một "nhà tù của những ánh nhìn". Thừa nhận sự không hài lòng đồng nghĩa với việc để lộ những vết nứt trong chiếc mặt nạ hoàn hảo mà chúng ta dày công xây dựng. Chúng ta sợ rằng nếu mình không hài lòng, người khác sẽ coi đó là sự yếu đuối hoặc kém cỏi, thay vì là một sự trung thực dũng cảm. Chúng ta thà giả vờ hạnh phúc để vừa lòng đám đông còn hơn là trung thực với nỗi đau để tìm thấy chính mình.
"Sự tích cực độc hại" (Toxic Positivity) đã biến hạnh phúc thành một nghĩa vụ. Khi bạn không hài lòng, xã hội nhanh chóng dán nhãn đó là "bất ổn" hay "bệnh lý". Điều này tước đi quyền được trăn trở của con người. Sự không hài lòng chính là ngọn lửa thúc đẩy các cuộc cách mạng, các kiệt tác nghệ thuật và sự tiến hóa cá nhân. Nếu không có nó, chúng ta chỉ là những thực thể đứng yên.
Có một loại an ủi kỳ lạ trong việc chấp nhận sự tầm thường. "Bóng tối" ở đây là vùng an toàn của những lời bào chữa. Khi chúng ta ở trong bóng tối, không ai nhìn thấy chúng ta, và chúng ta cũng không phải nhìn thấy chính mình. Sự tiện nghi này là một cái bẫy êm ái khiến chúng ta thà chịu đựng một nỗi đau quen thuộc còn hơn là dấn thân vào một nỗ lực mới lạ. Đôi khi, chúng ta yêu nỗi khổ của mình vì nó không đòi hỏi chúng ta phải làm gì cả.
Trách nhiệm khủng khiếp của sự thay đổi
Đây là gánh nặng lớn nhất của tự do. Một khi bạn nói "Tôi chưa đủ tốt", bạn không còn lý do gì để đứng yên. Bạn đã tự ký vào một bản cam kết với chính mình: phải học tập, phải rèn luyện, phải đau đớn để lột xác. Nỗi sợ sự không hài lòng thực chất là nỗi sợ phải gánh vác cuộc đời mình một cách nghiêm túc. Thừa nhận mình chưa đủ tốt là bước đầu tiên của sự tự do, nhưng
cũng là bước cuối cùng của sự bình yên giả tạo.
Tạm kết, hãy chọn sự Ma sát
Đừng nhầm lẫn giữa việc chấp nhận bản thân (Self-acceptance) và việc dung túng cho sự tầm thường. Chấp nhận bản thân thực sự là nhìn thẳng vào những khiếm khuyết với sự trung thực tàn nhẫn, và từ đó, bắt đầu quá trình mài giũa.
Hãy để sự không hài lòng trở thành chiếc la bàn của bạn. Hãy để nỗi đau của sự trì trệ trở thành ngọn lửa thúc đẩy bạn. Thế giới không cần thêm những người hạnh phúc trong sự vô định; thế giới cần những người dám đối mặt với ma sát để kiến tạo thực tại mới.
Nếu bạn thấy video này hay, hãy chia sẻ cho một người bạn thân, hay một người chí cốt, vì biết đâu nó có thể giúp họ dừng lại chốc lát, nghiền ngẫm cuộc đời và tự tạo cho mình một hướng đi lý tưởng nhất với chính bản thân họ. Cuối cùng, đừng quên ghi dấu tại video này một lượt subscriber để đón chờ nhiều nội dung thú vị của mình sắp tới nhé. Chúc bạn, một độc giả của Bí Mật Tinh Hoa, dù là lựa chọn nào sẽ luôn trọn vẹn nhé
